Đây là nhiệm kỳ mà Đảng bộ, chính quyền và ngành giao thông TP.HCM tập trung nguồn lực, đưa nhiều quyết sách, cùng sự nỗ lực cao độ của ngành giao thông TP để có nhiều công trình tầm vóc, đặc biệt.

Nhiệm kỳ nhiều dự án tầm vóc, đặc biệt

Ngay trong dịp lễ này, các dự án trọng điểm tại TP.HCM vẫn đang cấp tập thi công xuyên ngày đêm để chuẩn bị thông xe. Tại dự án đường vành đai 3 TP.HCM, trước 30-4 sẽ thông xe đoạn km tại nhánh cầu kết nối với cầu Nhơn Trạch nối TP.HCM - Đồng Nai, 14,7km đoạn trên cao cũng được hoàn thành vào dịp cuối năm và cùng các địa phương hoàn thành toàn bộ công trình vào năm sau.

Đường vành đai 3 TP.HCM là công trình đánh dấu cách làm mới, thần tốc trong công cuộc phát triển hạ tầng giao thông TP.HCM. Con đường được ví như "con gà đẻ trứng vàng" của vùng Đông Nam Bộ có thời gian chuẩn bị hồ sơ triển khai rất nhanh. 

Đây là dự án đầu tiên TP.HCM được giao nhiệm vụ làm cơ quan chuẩn bị, lập chủ trương đầu tư và là cơ quan đầu mối điều phối dự án liên vùng.

TP.HCM có ba đường vành đai 2, 3, 4 với tổng chiều dài gần 300km, cùng với đường vành đai 3, một số đoạn cuối cùng của đường vành đai 2 cũng sắp được khởi công để khép kín. 

Đường vành đai 4 đã chốt trình Quốc hội vào kỳ họp tháng 5 tới, là dự án đường bộ lớn nhất vùng Đông Nam Bộ từ trước tới nay, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội cho cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, vùng Tây Nguyên và Tây Nam Bộ. TP.HCM một lần nữa được giao trọng trách thay mặt các tỉnh trình Chính phủ dự án tổng thể. Hiện UBND TP.HCM hoàn thiện hồ sơ, cung cấp đầy đủ thông tin về cam kết bố trí vốn cho Hội đồng Thẩm định nhà nước thẩm định dự án, là cơ sở quan trọng để trình Quốc hội. Dự kiến, đường vành đai 4 sẽ được khởi công vào năm 2026 và hoàn thành năm 2028.

Nhắc sự ấn tượng của dự án liên vùng cũng không thể quên những dấu ấn của loạt công trình trọng điểm khác của TP. Còn nhớ, giai đoạn 2020 - 2021, giao thông TP đứng trước loạt thách thức khi nhiều dự án "đắp chiếu" nhiều năm. 

Thế nhưng với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, sự chỉ đạo "rõ người, rõ việc, rõ thời gian", những nút thắt, những điểm nghẽn từng bước được tháo gỡ. Chính vì vậy trong vài năm trở lại đây từ những công trình nhỏ đến trọng điểm đã lần lượt về đích, đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân. Chẳng hạn như dự án cầu Thủ Thiêm 2, cầu Nam Lý, cầu Long Kiểng...

Chỉ tính trong năm 2024 đã có khoảng 20 dự án, gói thầu về đích, còn năm nay có thêm 16 dự án, gói thầu hoàn thành. Trong đó, trước ngày 30-4 TP sẽ thông xe tuyến đường nối Trần Quốc Hoàn - Cộng Hòa và kết nối nhà ga T3; dự án nâng cấp mở rộng đường Dương Quảng Hàm, gói thầu hầm HC1 nút giao thông An Phú...

Cũng không thể quên ngày 22-12-2024, metro số 1 chính thức vận hành sau 17 năm triển khai xây dựng. Tuyến đường sắt đô thị đầu tiên của TP được người dân phấn khởi đón nhận, tính đến nay đã phục vụ gần 7 triệu lượt khách. 

Cùng với đó, 17 tuyến xe buýt điện kết nối metro cũng đưa vào khai thác giúp người dân thuận tiện đi đến các nhà ga metro số 1. Metro cùng hệ thống xe buýt hiện đại đã giúp hành khách sử dụng giao thông công cộng TP tăng đều với gần 7%.

Tuyến metro số 1 đoạn qua TP Thủ Đức - Ảnh: CHÂU TUẤN

Xây nền móng, cơ chế cho các nhiệm kỳ sau

Với vị thế đầu tàu, TP.HCM có lợi thế hội tụ đủ các loại hình vận tải về đường thủy, đường bộ, đường hàng không, đường biển, đường sắt... Dấu ấn hạ tầng giao thông của TP.HCM không chỉ ở những công trình mà đặc biệt hơn đã tạo nền tảng, cơ chế để các công trình tầm vóc hơn nữa được tiến hành thuận lợi trong tương lai.

Với phương châm đầu tư hạ tầng không chờ nước đến chân, trong quá trình xây dựng nghị quyết 98, TP.HCM đã mạnh dạn đề xuất những cơ chế rất mới như hình thức BT trả chậm, BOT trên đường cũ và TOD - phát triển đô thị gắn với giao thông. 

Đến nay, các cơ chế này đã có thành quả bước đầu. Bốn dự án BOT cửa ngõ quốc lộ 1, quốc lộ 13, quốc lộ 22, đường trục Bắc - Nam với tổng vốn gần 60.000 tỉ đồng đang được chuẩn bị mặt bằng, lựa chọn nhà đầu tư để triển khai.

Đầu năm 2025 ghi dấu một quyết sách táo bạo từ trung ương đến địa phương đã trở thành hiện thực khi Quốc hội đã ban hành nghị quyết 188 với các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị cho TP.HCM và Hà Nội. 

Từ cơ chế này, TP.HCM đã ban hành kế hoạch đầu tư và hoàn thiện 355km metro trong 10 năm. Trong đó, dự án metro số 2 sẽ được khởi công đầu tiên, vào tháng 12-2025.

Đối với 6 tuyến còn lại, TP.HCM sẽ đẩy nhanh tiến độ thực hiện các thủ tục để tổ chức lựa chọn nhà thầu và khởi công các dự án vào năm 2027, hoàn thành 355km vào năm 2035. Ngoài ra còn có tuyến metro đi Cần Giờ, đang được xúc tiến. 

Đối với đường sắt quốc gia, ngoài đường sắt cao tốc Bắc - Nam nối đến Thủ Thiêm, đường sắt TP.HCM - Cần Thơ, đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành cũng đang được triển khai nghiên cứu đầu tư.

TS Võ Kim Cương - nguyên phó Kiến trúc sư trưởng TP.HCM - cũng đánh giá nhiệm kỳ 2021 - 2025, TP.HCM đã tạo ra "cú hích" phát triển hạ tầng. Trước đó, không ít công trình, dự án trọng điểm cứ khởi công rồi ì ạch trong suốt thời gian dài dẫn tới chậm hoàn thành, chậm giải ngân, tăng vốn. 

Ở nhiệm kỳ 2021 - 2025, với sự nỗ lực lớn, người dân có thể thấy được những kết quả rõ rệt như tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) chính thức vận hành, các dự án đường vành đai được triển khai quyết liệt. Đặc biệt là hàng loạt cơ chế, chính sách tạo điều kiện đặc biệt để TP.HCM thực hiện tốt hơn công tác quy hoạch, giải phóng mặt bằng tái định cư...

"Đây là thời cơ lớn, TP.HCM nắm bắt được cơ hội này sẽ tháo gỡ được nhiều vướng mắc lâu nay gặp phải, bật lên giải quyết được nhiều công trình, dự án trọng điểm. Nhiệm kỳ 2021 - 2025 đã tạo tiền đề vững chắc để TP.HCM phát triển, vươn mình mạnh mẽ trong những giai đoạn tiếp theo", TS Võ Kim Cương nói.